De Flevohof was veel meer dan de voorganger van Walibi Holland. Het park ontstond in de jaren zestig als een ambitieus nationaal project waarin de Nederlandse land- en tuinbouw zich aan het grote publiek wilde presenteren. Toen de Flevohof op 21 mei 1971 officieel opende, kwamen landbouw, dieren, kassen, tentoonstellingen, horeca, recreatie en spel samen op een terrein van ongeveer 150 hectare in Oostelijk Flevoland.
In de twintig jaar daarna veranderde de Flevohof voortdurend. Het educatieve landbouwpark kreeg steeds meer recreatieve voorzieningen en attracties, terwijl achter de schermen werd gezocht naar een financieel houdbare formule. Juist die spanning tussen maatschappelijke landbouwpresentatie en commerciële bezoekersattractie loopt als een rode draad door de geschiedenis.
Van nationaal landbouwproject naar publiekspark
Het idee achter de Flevohof was bijzonder. Nederlandse landbouworganisaties, product- en bedrijfschappen, coöperaties, banken en overheden wilden een permanente plek creëren waar bezoekers konden zien hoe voedsel werd geproduceerd en hoe modern de Nederlandse landbouw zich ontwikkelde.
Recreatie maakte vanaf het begin deel uit van de plannen, maar stond aanvankelijk in dienst van die educatieve doelstelling. De Flevohof moest aantrekkelijk genoeg zijn om gezinnen een hele dag naar Biddinghuizen te trekken, maar mocht niet eenvoudigweg een traditioneel pretpark worden.
Die combinatie zou later zowel de kracht als de kwetsbaarheid van het park blijken. De landbouwpresentaties gaven Flevohof een unieke identiteit, maar waren kostbaar. Om bezoekers te trekken en inkomsten te genereren kwamen er steeds meer recreatieve voorzieningen bij.
Lees over de eerste plannen, de oprichting, financiering, bouw en de spectaculaire opening van het park.
1966–1971: Het ontstaan en de opening van de Flevohof →
De opening: om 06.49 uur gaat de wekker
Vrijdagmorgen 21 mei 1971 om precies 06.49 uur liet prinses Beatrix een enorme wekker rinkelen. Daarmee gaf zij het startsein voor de officiële opening van de Flevohof. Op hetzelfde moment gingen ook de reiswekkertjes af die de ongeveer duizend genodigden hadden ontvangen.
Vierentwintig jongens en meisjes vertrokken vervolgens met manden vol producten uit Flevoland naar de twaalf provinciehoofdsteden. Prinses Beatrix en prins Claus waren voor de gelegenheid al in alle vroegte naar Biddinghuizen gekomen: een symbolische start van wat letterlijk als een ‘dag op het land’ werd gepresenteerd.
Het eerste seizoen werd een enorm bezoekerssucces. De belangstelling was zo groot dat parkeerplaatsen, horeca en andere voorzieningen op piekdagen moeite hadden om de toestroom te verwerken. Het succes van 1971 wekte grote verwachtingen voor de toekomst.
Een park dat voortdurend veranderde
Wie alleen de Flevohof uit zijn beginjaren kent, herkent het park van tien of vijftien jaar later nauwelijks terug. Nieuwe attracties, horecavoorzieningen, shows en activiteiten werden toegevoegd, terwijl andere onderdelen verdwenen of werden aangepast.
Die ontwikkeling was niet altijd vanzelfsprekend. In 1972 wees het bestuur bijvoorbeeld nog een aangeboden kabelbaan af omdat die volgens de bestuurders te veel afbreuk zou doen aan het karakter van de Flevohof. Slechts enkele jaren later stond er wél een volwaardige stalen achtbaan op het terrein: de City Jet van Schwarzkopf.
Een krantenartikel uit juli 1975 noemt in het recreatieve gedeelte van Flevohof al expliciet een “8-baan”, naast onder meer botsauto’s, een doolhof en een stoomcarrousel. Foto’s uit 1976 tonen dat hier de City Jet stond. Daarmee is dit de eerste bekende achtbaan op het terrein van het huidige Walibi Holland en, voor zover nu bekend, de oudste gedocumenteerde achtbaan op het grondgebied van het huidige Flevoland.
De geschiedenis in zeven hoofdstukken
Dankzij stukken uit Het Flevolands Archief, gemeentelijke dossiers, rechtbankstukken en historische kranten kan de ontwikkeling van Flevohof inmiddels veel nauwkeuriger worden gevolgd. Op Walibi24 is de geschiedenis daarom opgesplitst in afzonderlijke perioden.
Van de eerste plannen voor een nationale landbouwmanifestatie tot financiering, bouw en de opening door prinses Beatrix en prins Claus.
Het enorme succes van de opening blijkt moeilijk vol te houden. Bezoekersaantallen vallen terug, financiële problemen worden zichtbaar en recreatie krijgt een steeds grotere rol.
Na de eerste financiële crisis probeert Flevohof kosten beter te beheersen en tegelijkertijd nieuwe redenen te creëren om bezoekers naar Biddinghuizen te trekken.
Evenementen, verblijfsrecreatie en grote toekomstplannen moeten Flevohof minder afhankelijk maken van het traditionele dagbezoek.
Reorganisatie, bezuinigingen, externe analyses, verkoopscenario’s en uiteindelijk een letterlijk “overlevingsscenario”. De financiële ruimte raakt op.
Na het faillissement volgen Voskamp, de komst van Walibi, een laatste Flevohof-seizoen in 1992 en uiteindelijk de grote verbouwing tot Walibi Flevo.
Terwijl op het terrein een nieuw attractiepark ontstaat, loopt de juridische en financiële afwikkeling van Stichting Flevohof nog bijna twaalf jaar door.
Wat was er te doen?
De Flevohof was moeilijk in één categorie te plaatsen. Bezoekers konden tentoonstellingen over landbouw en veeteelt bekijken, maar ook door natuurtuinen en kassen wandelen, dieren zien, ambachten uitproberen, spelen en steeds meer recreatieve attracties bezoeken.
Kinderen konden onder meer schilderen, knutselen, kaas maken en pannenkoeken bakken. In het Kinderdorp stonden verschillende fantasiehuisjes en attracties. Paulus de Boskabouter had er zijn eigen huis en in Muizenstad leefden echte muizen tussen miniatuurhuisjes en een klein pretpark.
Door het terrein reed een spoorlijn van ongeveer 2,5 kilometer. Delen van het tracé bleven later onderdeel van Walibi. Ook waren er onder meer een kinderboerderij, ponyrijden, oude voertuigen, een spookhuis, een Indianendorp en later steeds meer mechanische attracties.
De kassen vormden jarenlang een van de opvallendste onderdelen van het park. In de tropische kas waren honderden soorten bloemen, planten en bomen te zien. Daarnaast waren er uitgebreide cactus- en vetplantencollecties en een vlindertuin met Europese en tropische vlinders.
Kinderdorp, spoorlijn, kassen en attracties
Juist de combinatie maakte Flevohof bijzonder. Het ene moment keek een bezoeker naar koeien of moderne landbouwtechniek, even later reed hij met een trein over het terrein of liep met kinderen door een fantasiedorp.
In de loop der jaren verschoof het accent merkbaar. Recreatie was niet langer alleen ondersteuning van het educatieve programma, maar werd steeds belangrijker om bezoekers te trekken en langer in het park te houden.
Daarbij ontstond een spanningsveld dat in vrijwel alle bestuursperioden terugkeerde: hoe ver kon Flevohof richting attractiepark bewegen zonder zijn oorspronkelijke karakter kwijt te raken?
Van bijna een miljoen bezoekers naar financiële kwetsbaarheid
Het uitzonderlijke openingsjaar van 1971 bleek achteraf moeilijk te evenaren. In dat eerste seizoen kwamen bijna één miljoen bezoekers naar Flevohof. Het bedrijf en de voorzieningen werden vervolgens gedeeltelijk op zulke hoge bezoekersaantallen ingericht.
Toen het aantal bezoekers daarna lager uitviel, bleven veel vaste kosten echter bestaan. Gebouwen, landbouwbedrijven, personeel, onderhoud, rente en afschrijvingen moesten ook in minder drukke jaren worden betaald.
Daarmee ontstond een probleem dat tientallen jaren zou terugkeren. De agrarische en educatieve onderdelen vormden de reden van bestaan van Flevohof, maar konden hun volledige kosten niet zelfstandig terugverdienen. Recreatie, entreegelden, horeca, evenementen en later verblijfsrecreatie moesten steeds meer inkomsten genereren om het totaal overeind te houden.
Het uiteindelijke faillissement van 1991 kan daarom niet worden teruggebracht tot één oorzaak, zoals een gebrek aan moderne attracties. De archiefstukken tonen een veel breder verhaal van hoge vaste lasten, financiering, subsidies, wisselende bezoekersaantallen en een organisatie die jarenlang probeerde verschillende maatschappelijke en commerciële functies te combineren.
1991 betekende niet direct het einde
Op 9 november 1991 werd Stichting Flevohof failliet verklaard. Daarmee stopte de oorspronkelijke organisatie, maar het terrein was nog niet verdwenen.
In 1992 gebeurde zelfs iets opmerkelijks: Flevohof ging opnieuw een seizoen open, nu onder leiding van Walibi. Er werden nieuwe familieattracties geplaatst, waaronder de Keverbaan die tegenwoordig als Drako rijdt. Pas op 13 september 1992 sloot het park voor de laatste keer onder de naam Flevohof.
Het seizoen 1993 bleef het terrein volledig gesloten. Daarna opende op 7 mei 1994 Walibi Flevo.
Ondertussen liep het oude faillissement gewoon verder. Bezittingen werden verkocht, vorderingen vastgesteld en schuldeisers moesten worden afgehandeld. Zelfs de naam Flevohof werd afzonderlijk uit de boedel verkocht. Pas in 2003 kon de juridische afwikkeling definitief worden afgesloten.
Het ontstaan
Van een nationaal landbouwidee in de jaren zestig tot de feestelijke opening in mei 1971.
De financiële kant
Hoe bezoekersaantallen, landbouw, recreatie en hoge vaste lasten vanaf de jaren zeventig steeds sterker met elkaar botsten.
De laatste jaren
Reorganisatie, mogelijke verkoop en de steeds intensievere pogingen om Flevohof nog te redden.
De overgang naar Walibi
Het onbekende hoofdstuk tussen het faillissement en de opening van Walibi Flevo.
Oude foto’s van de Flevohof
Onderstaande foto’s geven een beeld van het terrein, de gebouwen en activiteiten uit de Flevohof-periode. Veel locaties zijn later verdwenen of tijdens de ontwikkeling van Walibi Flevo en de daaropvolgende parkperioden ingrijpend veranderd.
Met dank aan Paul de Joode.
Flevohof 1974 - 1975 © Paul de Joode
Ik meen mij te herinneren dat er ook een soort bakkerijmuseum was, of ben ik hiermee abuis
Dat was er volgens onze bronnen inderdaad bij.
Een leuke humoristische verrassing was de levensgrote aardappel die je opeens op een hoek aantrof en vrolijk riep “Hallo! Ik ben een aardappel”. De vormgeving van de aardappel met lachend gezicht, en het opeens spreken wanneer je dichterbij kwam was hilarisch.
Jammer dat het park failliet is gegaan. Een soort profetie op de 25 jaar later ingezette aanval op de Nederlandse boer(derijen). Er was geen redden aan en dat kwam sommigen waarschijnlijk best gelegen.
Periode six flags word overgeslagen?
Hallo, deze is te vinden op: http://walibi24.nl/geschiedenis/sixflagsholland/
Weet iemand de naam van de film die over Holland werd vertoond in de Flevohof??? Er waren veel tulpen in te zien en er was, ws voor die tijd, spectaculaire muziek bij van een orkest (was dat niet hetzelfde orkest als dat stuk van soldaat van oranje olv ….van otterloo ofzo???) Het was op een megagroot scherm (ook ws. voor die tijd….) in mijn gedachten.
Die film heette Holland Happening, en dateert van 1980. Het was een soort multimedia-spektakel met inderdaad een groot scherm, en er werden verschillende typisch Hollandse dingen belicht, zoals de tulpen, molens, klederdracht, maar ook de waterwerken. De muziek erbij werd gemaakt door Dick Bakker en uitgevoerd door zijn orkest. Er is ook een LP van uitgekomen en de score bij de film is inderdaad erg mooi en imposant. Soms kom je de plaat nog wel tegen in kringloopwinkels. Erg de moeite waard! En ik wist dan weer niet dat de Holland Happening in de Flevohof te zien is geweest… leuk!
Qua Holland Happening kan ik nog wat technische achtergrond info geven.
Het betrof een show die vertoond kon worden vanaf een 4 sporen bandrecorder, twee muziekkanalen L/R,
1 kanaal voor de sturing van de lichten in de zaal en special effects, laatste kanaal voor de sturing van de kodak caroussel diaprojectoren.(met ieder een ronde diatrommel van 80 posities)
Het scherm was als breedbeeld gemaakt, per deel van het scherm stonden er 6 projectoren ter beschikking welke door middel van beeld in beeld overvloeien de show maakten. Als ik het me goed herinner stonden er 8 sets van 6 naast elkaar te draaien, totaal dus 48 projectoren.
Ik heb destijds meegeholpen met het reinigen en smeren van de hele serie projectoren, het naderhand weer uitlijnen van iedere projector was best een klus.
De complete show kon ik op een bepaald moment wel dromen, toch was een regelmatige controle nodig om te kijken of er lampen defect waren geraakt van 1 of meer projectoren.
Dit was in de projectieruimte te zien op de sturing van iedere projector, maar meestal was het voldoende om een stukje show mee te kijken of er dan ergens een stuk beeld op “zwart” bleef.
Een ander stuk waar ik aan heb gewerkt was voor het RaboBank deel van de tentoonstelling, een satelietfoto van nederland met daarin een led lampje voor iedere locatie van de Rabo. Er stond een telefoon met druktoetsen en een lijst met telefoon kengetallen die ingegeven konden worden voor het laten oplichten van de betreffend plek op de kaart. Bijv 050 voor Groningen of 05905 voor Zuidlaren. Dat was nog voor de omzetting van de telefoon regios.
Het geheel kon ik aansturen met een zelf gemaakte interface die ingeplugd in een MSX 1 computer zijn werk kon doen. De datalijst en bijbehorend basic programma zelf in een EPROM gezet gaf een leuke opdracht.
Geintje wat er door mij ingezet was kwam naar voren indien er niets met de telefoon gedaan werd, dan gingen alle leds in snel tempo 1 voor 1 kort aan, gezien het feit dat dit aan het einde van een lange rechte gang zat trok dit genoeg aandacht.
Ik ben inmiddels al weer wat langer geleden nog eens de attracties gaan bekijken en kreeg het idee dat er nog wel iets te herkennen was van de holland happening showruimte.
De plek van de zaal lag tegen het water aan, tegenwoordig is volgens mij de Xpress: Platform 13 ride op deze plaats te vinden.
De LP is terug te vinden op youtube in een playlist van Dick Bakker, Zoek maar eens naar Holland Happening, de lijst gaf mij weer even the good old shivers 😉 vooral het nummer “The balloon flight and title music”
Bij deze geniet ervan, en denk terug aan de good old times.
Wat ik me zelf nog afvraag waar destijds bij het sluiten van de Flevohof periode dit soort apparatuur naar toe is gegaan, stond er miscchien wel in bruikleen, indien iemand daar nog iets over weet te melden……
Groeten J-W
Wat leuk dat je dat met ons deelt. Ik heb meerdere exemplaren van de LP op de kop kunnen tikken omdat ik er heel graag naar luister en een paar jaar geleden heeft Dick Bakker (de componist) me een speciale CDbox gegeven, waaronder Holland Happening.
Die is niet uitgebracht voor de verkoop. Met name Holland Happening koester ik nog steeds. Ik heb destijds de diashow in Flevohof gezien en dat heeft een onuitwisbare indruk op me achtergelaten. Echt (voor die tijd) een multimediaal spektakel met speciale effecten zoals regen en wind. Wat had ik die mooie presentatie nog graag weer eens willen zien. Als was het maar op Youtube. Die foto’s waren prachtig in combinatie met de muziek.
Ik raad iedereen aan om het album Holland Happening (met de hoofdtelefoon en ogen dicht) te beluisteren.
Ik ben vroeger 3 of 4 keer naar de Flevohof geweest.ik vond het wel tof.en leerzaam.kaas maken. En pannenkoeken bakken. Bij de koeien kijken en dan liep ik daar boven langs en de koeien stonden onder mij.beneden aan.ook het glijbaan huisje.tof.en het huisje met de muisen stad dorp met huisjes en licht en popentjes er blij.het licht waren lantaarnpaaltjes.er was ook een binnen en buiten zwembad.en de vuilnisbaken dat waaren varkens met muziek en het liedje ging zoo tutututu.en ze waren roze.de trein geweldig.alles was best wel harstike mooi en leerzaam en fantasties ik vond het altijd een heel mooi park. Flevohof.jamer genoeg bestaat het niet eens meer. Heellaas. Harteluk bedankt voor alles.
Jeroen,
Hartelijk dank voor het delen!
Met mijn seizoenkaart van de Flevohof heb ik Holland Happening talloze malen beleefd.
Ik heb de filmpjes en muziek inmiddels gevonden op Youtube, schitterend om na al die tijd weer te horen.
Ik zou graag meer info per post willen, t liefst een boek, betreft het vroegere park “De Flevohof”.
Met name de aktiviteiten die er voor kinderen waren (o.a. knutselen).
Het was voor mij 1 van de weinige herinneringen van vroeger waar ik serieus enorm van genoten heb.
Ik hoop dat er iemand is die mij e.e.a. nog kan sturen uit die tijd.
Strongwoman.
Ik heb er ooit geboortebomen voor mijn kinderen “gekocht”
Geen idee wat er mee gebeurd is. Bestaat het nog? Ik geloof dat het het Pamperbos heette.
Ik heb dat ook gedaan en ook getracht er info over te vinden, ik heb de certificaten nog.
Ik weett dat de horeca gepacht werd door een neef van me vader ene Renger Haaswoud Die gingen jaren 60 goed met elkaar om Hij is naar ik weet na het flevohofavontuur een restaurant begonnen in Harderwijk Wie weet iets over hem
Ik kan je geen boek verstrekken, maar ik ben de jongste dochter van Herman Eshuis, oprichter en direkteur destijds van de Flevohof.
Ik ben ooit winnaar geweest van het Nederlands kampioenschap schatgraven dat in de Flevohof werd gehouden. Dat zal zo rond 1972/73 zijn geweest. Ik heb toen een fiets gewonnen en was Nederlands kampioen schatgraven
Wat heb ik daar fijne tijden gehad! Wij stonden op de riviera camping en hadden een abonnement met vele andere kinderen daar. Zo zorgeloos fijn en leerzame tijd was het toen.
Vaak gaan mijn gedachtes naar de flevohof!
Was er nou op de Flevohof ook een zaal waar je als kind (en volwassene) in een veiling mocht bieden, met zo’n grote veilingklok aan de muur? Dat je in bankjes zat die als een soort tribune gebouwd waren? ( halverwege de jaren 70 denk ik)
Het ‘huisje’ met Paulus de boskabouter was gevuld met een aantal decors uit de poppenserie van Paulus, die door de NTS-televisie in 1967/’68 was uitgezonden. Achter elkaar bekeken vormden deze scenes een compleet Paulus-avontuur. Uit de luidspreker klonk tegelijkertijd het bijbehorende verhaal dat Dulieu voor deze gelegenheid had geschreven en ingesproken, zoals hij in voorgaande jaren wekelijks voor de radio deed.
Wie heeft er nog beeldmateriaal of andere aandenkens aan het Paulus-huisje op de Flevohof voor het Archief Jean Dulieu?
Mijn mooiste herinneringen liggen toch in die fantastische creatieve huisjes die er stonden. Vooral een soort Ballorig huisje, waar je aan 1 kant naar binnen moest, en dan klimmend en klauterend het huisje door naar de uitgang aan de andere kant. En een ander huisje met zware stalen schommels, waar je dan een papier op kon leggen, en er hing een stift ofzo boven, en dan gaf je een zwengel aan die schommel en toen kreeg je kunst, haha. En volgens mij was er ook zo’n huisje met een spiegel paleis waar je uren in kon verdwalen. Echt hele fijne tijden meegemaakt in de FlevoHof.