Het had een van de meest bijzondere achtbanen van Europa moeten worden. Rond de jaarwisseling van 2000 naar 2001 werkte Six Flags Holland aan plannen voor een spectaculaire nieuwe attractie in het gebied tussen Space Shot en El Condor. Een originele bouwtekening uit december 2000 laat zien hoe daar een nieuwe installatie, compleet met wachtrij en plein, in het park moest worden ingepast.

De attractie kwam er nooit. In plaats daarvan opende in 2002 aan de andere kant van het gebied de enorme Mega Coaster Goliath. De nooit gebouwde attractie verdween in de jaren daarna naar de achtergrond en werd onderdeel van de folklore rond Six Flags Holland: de Hammerhead Stall van Vekoma.

Maar het verhaal blijkt veel concreter dan een oud pretparkgerucht. Het prototype heeft echt bestaan. Het concept was al in 1999 ontwikkeld. Six Flags liet in december 2000 een bouwkundig plan voor 2001 uitwerken. Vekoma raakte vervolgens in technische én financiële problemen. En bijna tien jaar later verscheen in Taiwan alsnog een achtbaan die rechtstreeks uit de Hammerhead Stall werd ontwikkeld.

Het verhaal begon niet in Biddinghuizen

Hoewel de Hammerhead Stall vooral bekend werd door de plannen voor Six Flags Holland, was de achtbaan niet speciaal voor Biddinghuizen ontworpen. Vekoma ontwikkelde het attractietype eind jaren negentig als een nieuw experimenteel achtbaanconcept.

De Hammerhead Stall werd in 1999 tijdens de grote internationale IAAPA-vakbeurs in Atlanta gepresenteerd. Het uitgangspunt was even eenvoudig als spectaculair: een enorme U-vormige achtbaan met twee bijna verticale torens, waartussen een trein heen en weer zou pendelen.

De naam verwees naar de hammerhead uit de kunstvliegerij. Bij die manoeuvre vliegt een vliegtuig vrijwel verticaal omhoog, draait bovenaan om en keert in tegengestelde richting terug. Vekoma wilde ongeveer hetzelfde effect creëren met een achtbaantrein.

Orlando was eerder dan Six Flags Holland

Het eerste concreet bekende parkproject lag niet in Nederland, maar in Florida. Op 11 oktober 1999 werd bekend dat Kessler Enterprises het Sheraton Studio City Hotel aan International Drive in Orlando wilde uitbreiden met een entertainmentcomplex. In een tweede bouwfase moesten daar onder meer een Wild Mouse en een nieuwe Hammerhead Stall van Vekoma verschijnen.

Contemporaine overzichten van nieuwe achtbanen voor 2000 beschreven de Hammerhead Stall voor Orlando als een stalen prototype. Het project werd uiteindelijk niet gerealiseerd.

Mei 2000: het prototype bestond echt

Vekoma ging verder dan tekeningen en reclamemateriaal. In België werd daadwerkelijk een prototype van de Hammerhead Stall opgebouwd op een testlocatie van het bedrijf.

Daar bestaat opvallend sterk ooggetuigenmateriaal van. In mei 2000 organiseerde de European Coaster Club een reis langs onder meer Six Flags Holland, Walibi Wavre en Vekoma. De deelnemers bezochten zowel de hoofdvestiging van Vekoma in Nederland als de testlocatie in België.

Meerdere deelnemers beschreven achteraf onafhankelijk van elkaar dat de Hammerhead Stall daar volledig opgebouwd stond. Een van hen schreef dat hij diep onder de indruk was van de nieuwe attractie en het jammer vond dat de bezoekers er niet mee mochten rijden. Een andere organisator vermeldde expliciet dat de groep naar de Belgische testlocatie ging omdat bekend was dat Vekoma daar de Hammerhead Stall had opgebouwd.

Daarmee is een belangrijk deel van de oude verhalen definitief te bevestigen: de Hammerhead Stall was geen concept dat uitsluitend op papier heeft bestaan.

Hoe zou de Hammerhead Stall hebben gewerkt?

De baan bestond uit twee tegenover elkaar staande verticale torens met daartussen een rechte, U-vormige baan. Een trein werd via een kabelsysteem langs een van de torens omhooggetrokken en vervolgens losgelaten. Door de zwaartekracht schoot het voertuig naar beneden, door het laagste gedeelte van de baan en vervolgens omhoog tegen de tweede toren.

Het bijzondere zat in de voertuigen. Wanneer de trein hoog tegen een toren vrijwel tot stilstand kwam, konden de passagiersmodules 180 graden draaien. De inzittenden werden daarmee opnieuw in de rijrichting geplaatst voordat de volgende val begon.

Vekoma combineerde zo eigenschappen van een shuttle coaster, een vrije val en een draaiende attractie. Rond de eeuwwisseling was het een zeer experimenteel concept en precies het soort attractie waarmee een park zich internationaal kon onderscheiden.

Six Flags Holland kijkt naar de Hammerhead Stall

Dat maakte de achtbaan bijzonder interessant voor Six Flags Holland. Het park was in april 2000 geopend als de zelfverklaarde Rollercoaster Capital of Europe. Vier nieuwe achtbanen waren in één winter toegevoegd en de nieuwe eigenaar wilde het park nadrukkelijk als bestemming voor jongeren en thrillseekers positioneren.

In de laatste maanden van 2000 begonnen verhalen rond te gaan dat het park in 2001 opnieuw met een bijzondere Vekoma-achtbaan zou uitbreiden. Lange tijd waren vooral die geruchten bekend.

Een bewaard gebleven bouwtekening laat inmiddels zien dat Six Flags in dezelfde periode daadwerkelijk aan een nieuw bouwproject werkte.

Een bouwtekening van 12 december 2000

De oorspronkelijke tekening is bijzonder gedetailleerd. In het titelblok staat “Bouwwerk 2001”. Als opdrachtgever wordt SIX FLAGS HOLLAND vermeld. De tekening is gemaakt op schaal 1:1000 en gedateerd op 12 december 2000.

Als tekenaar staat Bart Solinger vermeld. Het ingenieursbureau is Bartels en de tekening draagt nummer U3476, blad 01.

Op de plattegrond is in het gebied tussen Space Shot en El Condor een langgerekte nieuwe constructie opgenomen. Daarbij zijn ook de inrichting van de omgeving, een plein en wachtrijstructuur zichtbaar. In dezelfde zone staat de aanduiding “Bouwwerk 2001-2”.

Jaren later dook dezelfde tekening op uit een particulier pretparkarchief. Daarbij werd de nieuwe constructie expliciet geïdentificeerd als de voor 2001 voorziene Hammerhead Stall.

Wat bewijst de blauwdruk precies?

Voor een historisch archief is daarbij één nuance belangrijk. Op de bouwtekening zelf staat nergens letterlijk de naam Hammerhead Stall. De tekening bewijst rechtstreeks dat Six Flags Holland op 12 december 2000 een concreet bouwkundig project voor 2001 liet uitwerken op de locatie waar de Hammerhead Stall volgens latere archiefinformatie moest verschijnen.

De identificatie van de ingetekende installatie als Hammerhead Stall wordt ondersteund door de vorm, de locatie, de timing en de latere herkomstverklaring van de tekening. Een originele bestelling, constructietekening of vergunningsaanvraag waarop zowel Six Flags Holland als Hammerhead Stall letterlijk naast elkaar staan, is tot nu toe echter niet teruggevonden.

Was de achtbaan al besteld?

Een ondertekende bestelling van Six Flags Holland aan Vekoma is nog niet teruggevonden. Toch blijkt uit een onverwachte bron dat de Hammerhead Stall als Vekoma-project commercieel veel verder ging dan een vrijblijvende ontwerpstudie.

Na het faillissement van Vekoma ontstonden verschillende juridische procedures. In een daarvan kwam jaren later een bankgarantie ter sprake. De curator maakte daarin expliciet onderscheid tussen verschillende projecten van Vekoma en stelde vast dat een garantie van maar liefst 4,3 miljoen gulden betrekking had op het project “Hammerhead Stall”.

Het processtuk vermeldt helaas niet wie bij dat Hammerhead-project de uiteindelijke klant was. De garantie kan daarom niet zonder aanvullend bewijs aan Six Flags Holland worden gekoppeld. Wel bewijst het bedrag dat achter de Hammerhead Stall op enig moment een serieus commercieel project en aanzienlijke financiële verplichtingen schuilgingen.

De bekende vergunningverklaring klopt niet

Een verhaal dat jarenlang op pretparkfora rondging, was dat Six Flags Holland geen vergunning zou hebben gekregen voor een attractie hoger dan 25 meter. Daarom zou de Hammerhead Stall zijn afgeblazen of naar een andere locatie zijn verplaatst.

De officiële ruimtelijke stukken geven daarvoor geen steun. Op 29 maart 2001 stelde de gemeenteraad van Dronten het bestemmingsplan Six Flags Holland vast. In de procedure daarover werd later expliciet vastgelegd dat attracties binnen het park tot 60 meter hoog mochten zijn.

Voor bouwwerken hoger dan 30 meter konden nadere eisen aan de plaatsing worden gesteld. Zelfs een attractie hoger dan 60 meter was niet categorisch uitgesloten: daarvoor bestond een procedure waarbij Gedeputeerde Staten een verklaring van geen bezwaar konden afgeven en de landschappelijke gevolgen zouden beoordelen.

Dat sluit niet uit dat voor de Hammerhead Stall op een bepaalde plaats aanvullende voorwaarden of problemen konden bestaan. Maar de vaak herhaalde stelling dat Six Flags Holland in algemene zin geen attractie boven 25 meter mocht bouwen, is met de officiële stukken niet houdbaar.

Het echte probleem zat waarschijnlijk bij de techniek

Een veel sterker spoor verschijnt enkele jaren later in de vakliteratuur. Vekoma presenteerde in 2006 een nieuw achtbaanconcept onder de naam Big Air. De basis was onmiddellijk herkenbaar: opnieuw twee hoge torens, een U-vormige baan en voertuigen die van positie konden veranderen.

Bij die presentatie werd teruggekeken op een eerdere poging van Vekoma om ongeveer vijf jaar daarvoor een prototype met een vergelijkbaar ritverloop te realiseren. Daarbij werd expliciet vermeld dat technische moeilijkheden tot het beëindigen van het oorspronkelijke project hadden geleid.

Dat tijdstip valt vrijwel exact samen met de Hammerhead Stall. In 2000 stond het prototype nog opgebouwd. In 2001 verdwenen de eerste parkplannen. Later werd het concept opnieuw ontworpen en onder een andere naam op de markt gebracht.

Daarmee vormen technische problemen de sterkste gedocumenteerde verklaring die tot nu toe voor het verdwijnen van het oorspronkelijke Hammerhead Stall-project is gevonden.

Dan gaat Vekoma ook nog failliet

De timing kon nauwelijks slechter zijn. Terwijl Six Flags Holland aan zijn uitbreiding voor 2001 werkte, verkeerde Vekoma zelf in ernstige financiële problemen.

Uit rechtbankstukken blijkt dat het bedrijf al sinds eind 2000 op zoek was naar nieuwe investeerders. Er bestond onvoldoende duidelijkheid over lopende projecten en de financiële situatie verslechterde. Op 24 augustus 2001 werden verschillende vennootschappen van de Vekoma-groep failliet verklaard.

Het faillissement kwam juist op het moment waarop attractieparken normaal gesproken hun bestellingen voor het volgende seizoen plaatsten. De curator beschreef later dat Vekoma projectmatig werkte met attracties van miljoenen guldens en dat er op dat moment voor miljoenen aan bankgaranties uitstonden.

In september volgde een snelle doorstart. Huisman en voormalig Vekoma-directeur Roger Houben namen de activiteiten over en Vekoma Rides ontstond. Het bedrijf bleef bestaan, maar de oude organisatie en haar projecten waren in enkele weken volledig door elkaar geschud.

Was het faillissement de reden dat Six Flags afhaakte?

Het is verleidelijk om daar eenvoudig “ja” op te antwoorden, maar de werkelijkheid is waarschijnlijk ingewikkelder. De oorspronkelijke Hammerhead Stall kampte aantoonbaar met technische problemen en Vekoma kampte met ernstige financiële problemen. Beide ontwikkelingen vonden plaats binnen dezelfde periode waarin het Six Flags-plan verdween.

Toch bleef Vekoma de Hammerhead Stall niet onmiddellijk afschrijven. Kort na het faillissement dook zelfs nog een ander zeer concreet parkproject op.

Fantasy Island wilde hem óók

Op 5 oktober 2001 kreeg Fantasy Island in het Engelse Ingoldmells een bouwvergunning voor een Vekoma Hammerhead Stall van ongeveer 205 voet, circa 62,5 meter hoog.

De geplande attractie werd in contemporaine berichtgeving gedetailleerd beschreven: bezoekers zouden langs de eerste toren omhoog worden gebracht, waarna het voertuig zou draaien, naar beneden vallen en de tegenoverliggende toren beklimmen. De publicatie merkte tevens op dat op dat moment nog nergens ter wereld een Hammerhead Stall in een pretpark stond, hoewel bij Vekoma wel een prototype aanwezig was.

Ook de Britse baan werd nooit gebouwd. Het toont echter aan dat Vekoma of de nieuwe Vekoma-organisatie het concept na het faillissement nog niet onmiddellijk had opgegeven.

En toen kwam Goliath

Voor Six Flags Holland kwam ondertussen een heel ander project in beeld. Op 16 november 2001 maakte het park officieel bekend dat het voor seizoen 2002 een nieuwe grote achtbaan zou bouwen: Goliath.

Daarvoor koos Six Flags niet opnieuw voor Vekoma maar voor het Zwitserse Intamin. Voor de nieuwe Mega Coaster werd 25 miljoen gulden uitgetrokken. Op 11 december 2001 vond de officiële start van de bouw plaats.

Goliath was ook technisch een volledig andere attractie. Waar de Hammerhead Stall een compacte experimentele shuttle coaster met twee verticale torens moest worden, kreeg Goliath een volledig parcours van ruim 1,2 kilometer met grote heuvels, snelheid en airtime.

Was Goliath de vervanger van de Hammerhead Stall?

In de historische tijdlijn lijkt dat bijna vanzelfsprekend. Eind 2000 wordt voor 2001 aan de Hammerhead gewerkt; die attractie verschijnt niet; in november 2001 kondigt Six Flags Goliath aan.

Maar een document waarin Six Flags letterlijk vastlegt dat het Hammerhead-project werd geannuleerd en het vrijgekomen budget vervolgens naar Goliath ging, is niet gevonden.

Ook stonden beide attracties niet op dezelfde plek. De Hammerhead Stall was voorzien in het gebied tussen Space Shot en El Condor. Goliath werd op een andere locatie aangelegd en was een project van een andere fabrikant.

Uit een later gepubliceerd archiefverhaal komt de verklaring dat Six Flags uiteindelijk iets zocht dat een grotere publiekstrekker zou zijn en een hogere capaciteit kon verwerken. De persoon die deze verklaring gaf, benadrukte daarbij zelf dat hij daar geen zekerheid over had.

Dat onderscheid is belangrijk. De technische problemen met het Hammerhead-concept en de financiële crisis bij Vekoma geven een zelfstandige verklaring voor het verdwijnen van die baan. Six Flags kon daarna opnieuw bepalen welke grote uitbreiding het park nodig had en kwam uiteindelijk bij Intamin uit.

De Hammerhead Stall verdwijnt niet helemaal

Ondanks alle problemen bleef het idee bij Vekoma bestaan. Ook na de doorstart bleef de fabrikant het concept verder ontwikkelen. In 2003 waren in het attractieaanbod nog varianten van de Hammerhead Stall terug te vinden.

Een paar jaar later werd het concept ingrijpender herzien. In 2006 presenteerde Vekoma de Big Air. Het fundamentele principe bleef intact, maar techniek, voertuigen en ritverloop werden verder ontwikkeld.

De toen gepresenteerde Big Air had twee voertuigen met in totaal 24 zitplaatsen en een opgegeven capaciteit van ongeveer 640 personen per uur. Ook hier werd de trein via een catch car een toren opgetrokken, draaiden de passagiersmodules en pendelde het voertuig door de grote U-vormige constructie.

2010: eindelijk wordt er één gebouwd

Pas tien jaar nadat het oorspronkelijke prototype in België werd bekeken, kreeg het concept daadwerkelijk een plaats in een attractiepark.

In december 2010 opende in E-DA Theme Park bij Kaohsiung in Taiwan de Big Air. Vekoma vermeldt de attractie zelf als project uit 2010. De Roller Coaster DataBase classificeert Big Air als hetzelfde Vekoma-model waarvan de voormalige naam Hammerhead Stall was.

De Taiwanese baan is ongeveer 63,8 meter hoog, bereikt circa 108 kilometer per uur en bestaat uit één U-vormige baan met twee verticale torens. Een trein met twee voertuigen pendelt tussen beide zijden.

De attractie werd gebouwd met een systeem waarmee de zitplaatsen konden draaien. Die draaifunctie werd na de beginperiode echter niet of nauwelijks meer gebruikt en wordt tegenwoordig als uitgeschakeld beschouwd.

Staat in Taiwan het oude prototype uit België?

Hier ontstaat een van de hardnekkigste verhalen rond de Hammerhead Stall. Verschillende gespecialiseerde pretparksites en liefhebbers die de geschiedenis van de baan hebben gevolgd, stellen dat het oude Vekoma-prototype jarenlang opgeslagen bleef en uiteindelijk voor E-DA werd gebruikt.

Dat is goed mogelijk. De afmetingen en afkomst passen bij het verhaal en secundaire bronnen beschrijven de Taiwanese installatie daadwerkelijk als het oude prototype.

Maar voor Walibi24 is “goed mogelijk” niet hetzelfde als bewezen. Tot nu toe is geen oorspronkelijke Vekoma-documentatie gevonden met serienummers, fabricagenummers of transportgegevens waaruit onomstotelijk blijkt dat het staalwerk dat rond 2000 op de Belgische testlocatie stond in 2010 naar Taiwan is verscheept.

Wat wél hard kan worden vastgesteld is dat Big Air de directe technische afstammeling is van de Hammerhead Stall. Vekoma en gespecialiseerde databases behandelen beide namen als opeenvolgende versies van hetzelfde attractieconcept.

Is Big Air dan ‘de achtbaan van Six Flags Holland’?

Nee, zo kunnen we het niet stellen. Zelfs wanneer ooit wordt bewezen dat in Taiwan fysiek delen van het oorspronkelijke prototype staan, was dat prototype niet exclusief voor Six Flags Holland gebouwd.

Het concept was al in 1999 publiek gemaakt, er bestonden plannen voor Orlando voordat Six Flags Holland ermee in verband werd gebracht en in mei 2000 stond het prototype al in België. De bouwtekening voor Six Flags Holland dateert pas van december 2000.

Er is bovendien geen bewijs gevonden dat Six Flags Holland ooit eigenaar was van het prototype. De correcte omschrijving is daarom dat Big Air in Taiwan voortkomt uit hetzelfde Hammerhead Stall-concept dat rond 2000–2001 serieus voor Six Flags Holland werd onderzocht.

Wat weten we na al het onderzoek?

De achtbaan die bijna onderdeel werd van Six Flags Holland

De Hammerhead Stall bevindt zich daarmee op een bijzondere grens tussen parkgeschiedenis en nooit gerealiseerde geschiedenis. De attractie heeft niet in Biddinghuizen gestaan, maar was ook veel meer dan een wild idee waarover bezoekers op internet fantaseerden.

Vekoma had het concept daadwerkelijk ontwikkeld en gebouwd als prototype. Six Flags Holland liet in december 2000 een concreet bouwplan voor 2001 uitwerken op de plek waar de attractie volgens archiefbronnen moest verschijnen. Daarna liep de ontwikkeling van het oorspronkelijke Hammerhead-concept technisch vast, raakte Vekoma in grote financiële problemen en ging de fabrikant failliet.

Toen Six Flags aan het einde van 2001 zijn volgende grote achtbaan bekendmaakte, was het geen experimentele Vekoma meer. Voor 25 miljoen gulden kwam er een Mega Coaster van Intamin: Goliath.

De Hammerhead Stall verdween echter niet volledig. Vekoma bleef aan het idee werken, ontwikkelde het verder tot Big Air en zag in 2010 eindelijk een uitvoering openen in Taiwan.

Wat nog ontbreekt in het archief

Ondanks de grote hoeveelheid teruggevonden informatie zijn twee laatste stukken bewijs nog niet boven water gekomen. Het eerste is een oorspronkelijk document van Six Flags of Vekoma waarin een bestelling of annulering van de Hammerhead Stall voor Biddinghuizen expliciet wordt vastgelegd. Het tweede is Vekoma-documentatie waarmee het lot van het prototype kan worden gevolgd van de Belgische testlocatie tot de latere Big Air in Taiwan.

De bouwtekening uit december 2000 geeft daarvoor nieuwe aanknopingspunten. Met tekeningnummer U3476, de aanduiding Bouwwerk 2001, de naam Bart Solinger en ingenieursbureau Bartels kan nu veel gerichter worden gezocht in bouw-, bedrijfs- en overheidsarchieven.

Totdat die laatste documenten worden gevonden, houdt Walibi24 bewust onderscheid tussen wat aantoonbaar is en wat waarschijnlijk is. Juist daardoor kan het verhaal van de Hammerhead Stall veel nauwkeuriger worden verteld dan de eenvoudige legende dat Six Flags een achtbaan bestelde, geen vergunning kreeg en vervolgens maar Goliath bouwde.